UvietNet (01/7/2026): Trong không gian mênh mông, thời gian đang cạn dần đối với một trong những tài sản thiên văn quý giá nhất của NASA. Kính viễn vọng không gian Neil Gehrels Swift – "lão tướng" đã dành hai thập kỷ để giải mã những vụ nổ dữ dội nhất của vũ trụ – hiện đang rơi vào quỹ đạo suy giảm dần, hướng tới một kết cục nghiệt ngã trong bầu khí quyển Trái Đất.
 |
| Ảnh minh họa: Một robot cứu hộ nhỏ gọn, tiện dụng đang vươn những cánh tay cơ khí về phía kính viễn vọng không gian Swift lớn hơn trong quỹ đạo Trái Đất. (Nguồn: NexFuture.net) |
Tuy nhiên, thay vì để thiết bị lịch sử này tan biến thành tro bụi, NASA đang thực hiện một sứ mệnh giải cứu bằng robot chưa từng có tiền lệ, nghe như một kịch bản phim khoa học viễn tưởng. Nếu thành công, hoạt động táo bạo này không chỉ mang lại "cuộc sống thứ hai" cho đài quan sát lão làng, mà còn cách mạng hóa cách nhân loại quản lý, sửa chữa và tái định vị cơ sở hạ tầng trong không gian.
"Canh bạc" công nghệ cao
Sứ mệnh tham vọng này dựa vào một tàu vũ trụ cứu hộ chuyên dụng có tên là LINK, do công ty khởi nghiệp hàng không vũ trụ Katalyst của Mỹ phát triển. Để thấy được tính chất phi truyền thống của nhiệm vụ này, có thể nhìn vào phương thức phóng: LINK không cất cánh thẳng đứng từ bệ phóng tiêu chuẩn. Thay vào đó, nó sẽ "quá giang" trên tên lửa Pegasus – loại tên lửa được thiết kế để thả từ bụng một máy bay vận tải chuyên dụng ở độ cao lớn trước khi kích hoạt động cơ. NASA đã phải hoãn lịch phóng dự kiến vào thứ Ba do thời tiết bất lợi và dời sang ngày sớm nhất là thứ Tư, ngày 1 tháng 7 (giờ GMT).
Khi LINK lên tới quỹ đạo, sự phức tạp thực sự của sứ mệnh mới bắt đầu và sẽ kéo dài trong nhiều tháng. Robot tự hành này trước hết phải định vị chính xác kính viễn vọng Swift đang xoay chuyển tự do trên không gian. Sau đó, nó phải thực hiện một "vũ điệu quỹ đạo" đầy tinh tế, cơ động xung quanh đài quan sát để chốt chặt vào khung máy bằng ba cánh tay robot di động tiên tiến. Mục tiêu cuối cùng là kéo Swift lên cao hơn khoảng 300 km để đưa nó vào một quỹ đạo ổn định, bền vững – một quá trình gian nan dự kiến kéo dài ít nhất một tháng đẩy liên tục. Shawn Domagal-Goldman, giám đốc bộ phận vật lý thiên văn của NASA, nhấn mạnh sự táo bạo của nỗ lực này, lưu ý rằng đây là sự tích tụ của vô số "lần đầu tiên" và bày tỏ sự trân trọng khi cơ quan này sẵn sàng chấp nhận rủi ro lớn vì khoa học.
Tại sao phải cứu Swift?
Để hiểu tại sao NASA lại đi đến những biện pháp cực đoan như vậy, cần nhìn vào di sản khoa học phi thường của Swift. Ra mắt năm 2004 với tuổi thọ dự kiến ban đầu chỉ là hai năm, kính viễn vọng này được chế tạo riêng để săn tìm các vụ nổ tia gamma – những hiện tượng năng lượng nhất trong vũ trụ, tương tự như các vụ siêu tân tinh siêu cấp đánh dấu cái chết kịch tính của một ngôi sao. Vì những vụ nổ này cực kỳ ngắn ngủi, Swift được cố tình đặt ở quỹ đạo thấp của Trái Đất ở độ cao khoảng 600 km, cho phép liên lạc nhanh chóng, liên tục với các nhà nghiên cứu mặt đất.
Tuy nhiên, vị trí chiến lược này đi kèm với một lỗ hổng cố hữu. Do thiếu hệ thống đẩy riêng, Swift hoàn toàn phụ thuộc vào cơ học quỹ đạo và lực cản khí quyển. Khi Mặt Trời bước vào giai đoạn hoạt động chu kỳ cao độ, nó phát ra một dòng hạt mạnh làm bầu khí quyển Trái Đất giãn nở hướng lên trên, làm tăng lực cản lên các vệ tinh và kéo chúng xuống thấp không thể tránh khỏi – một hiện tượng tự nhiên nhưng vô cùng hủy diệt.
Khi các dự báo cho thấy Swift sắp kết thúc vòng đời vận hành, cộng đồng khoa học đã phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng. Bất chấp tuổi đời cao, đài quan sát này vẫn có nhu cầu sử dụng cực kỳ lớn do khả năng phản ứng nhanh chưa từng có, và hiện chưa có thiết bị thay thế nào sẵn sàng tiếp quản. Xét về khía cạnh kinh tế, việc chi 30 triệu USD cho cuộc can thiệp robot chưa từng có này là một "món hời" chiến lược để cứu lấy một tài sản từng tiêu tốn 250 triệu USD để phát triển và phóng vào không gian.
Bình minh của ngành sửa chữa không gian
Tuy nhiên, biên độ sai số là cực kỳ nhỏ. Các kỹ sư đang vận hành với dữ liệu hình ảnh hạn chế, thậm chí không có hình ảnh cập nhật rõ ràng về phần phía sau của kính viễn vọng – nơi chính xác mà robot LINK phải bám vào. Bà Regina Caputo, nhà vật lý thiên văn của NASA, đã hài hước ví von cơ hội thành công của sứ mệnh này giống như tung đồng xu, xoay quanh mức "50-50".
Dẫu vậy, đối với cả NASA và Katalyst, phần thưởng tiềm năng vượt xa rủi ro. Robert Lamontagne, phó chủ tịch của Katalyst, nhấn mạnh rằng sứ mệnh này không chỉ đơn thuần là cứu một chiếc kính viễn vọng. Nó đại diện cho bình minh của một mô hình hoàn toàn mới cho ngành hàng không vũ trụ. Bằng cách chứng minh rằng các vệ tinh cũ có thể được tiếp nhiên liệu, tái định vị, tái sử dụng, sửa chữa và thậm chí nâng cấp, sứ mệnh "cửa tử" này có thể thay đổi vĩnh viễn tương lai của quản lý tàu vũ trụ, đảm bảo rằng những tài sản trị giá hàng triệu đô la sẽ không còn bị bỏ mặc cho lực cản khí quyển định đoạt.
Thế Anh.
Không có nhận xét nào: