Việc Bộ Công Thương đề xuất nghiên cứu áp dụng biểu giá điện theo thời gian sử dụng (Time-of-Use - TOU) đối với khách hàng sinh hoạt đang là tâm điểm chú ý của dư luận. Đây không chỉ là một thay đổi kỹ thuật trong quản lý năng lượng, mà còn là một quyết định vĩ mô ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe của nền kinh tế và đời sống người dân. Để áp dụng thành công, cơ quan quản lý cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa mục tiêu giảm phụ tải và năng lực cạnh tranh kinh tế quốc gia.
 |
| Ảnh: EVN |
Cơ chế điều tiết phụ tải: Lời giải cho bài toán năng lượng hiện đại
Theo TS Nguyễn Huy Hoạch, thành viên Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam, biểu giá TOU hướng tới mục tiêu điều tiết phụ tải, giúp hệ thống điện quốc gia vận hành ổn định hơn. Về nguyên lý, việc khuyến khích sử dụng điện giờ thấp điểm giúp giảm áp lực đầu tư vào nguồn phát và lưới điện cao áp – vốn thường chỉ phục vụ nhu cầu cực đại (peak load) trong vài giờ mỗi ngày.
Trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo đang tăng cao, việc quản lý điện năng không còn chỉ dựa trên tổng sản lượng tiêu thụ, mà phải dựa trên sự linh hoạt về thời điểm. Điều này giúp tối ưu hóa hạ tầng và giảm bớt sự lãng phí tài nguyên công cộng.
Góc nhìn về năng lượng và năng lực cạnh tranh kinh tế
Tuy nhiên, trong bức tranh kinh tế vĩ mô, giá điện không chỉ ảnh hưởng đến hóa đơn của mỗi gia đình mà còn quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh quốc gia.
Một mặt, giá điện rẻ được xem là động lực để thúc đẩy sản xuất và kích cầu tiêu dùng, tạo điều kiện cho nền kinh tế phát triển nhanh. Nhưng mặt khác, chính sách giá điện lại là một “con dao hai lưỡi”. Nếu giá điện không được tính toán dựa trên cơ sở thị trường và hiệu quả thực tế, hoặc thiếu các biện pháp khuyến khích đổi mới công nghệ, các doanh nghiệp và hộ kinh doanh có nguy cơ mất dần ưu thế về năng suất. Khi chi phí năng lượng quá thấp một cách thiếu bền vững, động lực để doanh nghiệp cải tiến dây chuyền, áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng sẽ suy giảm, lâu dần có thể dẫn đến sự trì trệ về hiệu suất sản xuất và chất lượng dịch vụ, từ đó tác động tiêu cực đến sức khỏe nền kinh tế.
Minh chứng rõ nét nhất là Nhật Bản. Quốc gia này gần đây đã thực hiện các điều chỉnh chính sách, trong đó có việc hạ giá điện cho toàn dân. Đây không chỉ là giải pháp an sinh, mà được xem là chiến lược nhằm giảm chi phí đầu vào, kích thích tiêu dùng nội địa và vực dậy sức mạnh nội tại của nền kinh tế trước những biến động toàn cầu. Bài học từ Nhật Bản cho thấy, quản lý giá điện là một nghệ thuật cân bằng: làm sao để vừa hỗ trợ nền kinh tế phát triển, vừa không triệt tiêu động lực tăng trưởng bền vững của chính các doanh nghiệp.
Rào cản từ thực tế sinh hoạt hộ gia đình
Khác với khối doanh nghiệp, nhu cầu điện của hộ gia đình gắn liền với các nhu cầu thiết yếu. TS Ngô Đức Lâm, nguyên Phó Viện trưởng Viện Năng lượng, cho rằng cần cân nhắc rất kỹ khi áp dụng TOU cho sinh hoạt, bởi đây là những nhu cầu “không thể chủ động dịch chuyển”. Việc nấu cơm, tắm giặt, bật điều hòa vào giờ cao điểm là thói quen khó thay đổi.
Nếu áp dụng máy móc, biểu giá TOU có nguy cơ trở thành gánh nặng tài chính thay vì công cụ tiết kiệm, đặc biệt là với nhóm người thu nhập thấp hoặc gia đình đông con. Sự bất bình đẳng trong tiếp cận công nghệ – giữa những hộ có điều kiện đầu tư thiết bị thông minh, điện mặt trời mái nhà và những hộ chỉ có nhu cầu tiêu dùng cơ bản – cũng là vấn đề lớn cần được giải quyết.
Định hướng cho một chính sách năng lượng hiệu quả
Để biểu giá TOU thực sự mang lại lợi ích mà không làm tổn hại đến sự phát triển kinh tế, chính sách cần đảm bảo các yếu tố:
- Tính lộ trình: Chỉ triển khai trên diện rộng khi hạ tầng công tơ điện tử và thiết bị thông minh đã phổ biến, giúp người dân thực sự có "lựa chọn" thay vì bị áp đặt giá cao.
- Sự cân bằng: Mức chênh lệch giá giữa các khung giờ phải đủ để tạo động lực thay đổi, nhưng không được phép tạo ra cú sốc chi phí cho người tiêu dùng.
- Đồng hành cùng phát triển: Thay vì chỉ tập trung vào việc thu tiền điện, cơ quan chức năng cần có các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp và người dân chuyển đổi sang các thiết bị tiết kiệm điện, đồng thời giữ giá năng lượng ở mức hợp lý để duy trì năng lực cạnh tranh cho sản xuất trong nước.
Suy cho cùng, một chính sách năng lượng tốt không phải là chính sách buộc người dân hay doanh nghiệp phải trả nhiều tiền hơn vào lúc họ cần sử dụng điện nhất. Một chính sách tốt là chính sách giúp họ chủ động tối ưu hóa chi phí, đồng thời giữ vững nhịp độ phát triển của nền kinh tế. Bởi nếu không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả công nghệ và lộ trình, điều thay đổi nhiều nhất có lẽ sẽ chỉ là con số trên hóa đơn tiền điện, thay vì một nền kinh tế năng lượng hiệu quả như mong đợi.
Không có nhận xét nào: