Vương quốc Anh hiện đang trải qua một nghịch lý chưa từng có trong lịch sử phát triển khoa học, nơi những cam kết tài chính kỷ lục từ chính phủ lại đi kèm với các đợt cắt giảm ngân sách tàn khốc nhắm vào một số phòng thí nghiệm nghiên cứu uy tín nhất quốc gia. Dù chính phủ đã cam kết tăng tổng chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển (R&D) lên mức kỷ lục 22,6 tỷ bảng Anh mỗi năm vào năm tài chính 2029-2030, nhiều dự án khoa học nền tảng—từ việc tìm kiếm các phương pháp điều trị ung thư mới, thiết kế pin hiệu năng cao cho đến hành trình giải mã vật chất tối của vũ trụ—đều đang bị thu hẹp quy mô đáng kể.
 |
| Phòng thí nghiệm Diamond Light Source là cơ sở khoa học của Vương quốc Anh ở Oxfordshire là một trong những địa điểm bị ảnh hưởng [STFC] |
Cơ quan Nghiên cứu và Đổi mới Vương quốc Anh (UKRI), nơi có ngân sách thực tế đã tăng từ khoảng 9 tỷ lên gần 10 tỷ bảng Anh trong cùng kỳ, lại đang buộc phải tìm cách tiết kiệm hơn 160 triệu bảng trong 4 năm tới. Giáo sư Sir Ian Chapman, người đứng đầu UKRI, giải thích rằng sự thắt chặt này là hệ quả tất yếu của tình trạng lạm phát và chi phí vận hành nghiên cứu tăng vọt, khiến các dự báo chi tiêu trước đây trở nên hoàn toàn bất khả thi và buộc họ phải đánh giá lại những gì quốc gia có thể thực tế xây dựng và duy trì.
Do đó, UKRI đang thực hiện một sự chuyển hướng chiến lược trong triết lý tài trợ của mình, tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực được đánh giá là có khả năng mang lại tác động lớn nhất cho tăng trưởng kinh tế. Các lĩnh vực ưu tiên như trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ nhận được 1,6 tỷ bảng Anh, trong khi công nghệ lượng tử và dự án chế tạo siêu máy tính quốc gia sẽ lần lượt được rót 1 tỷ và 750 triệu bảng.
Ông Chapman nhấn mạnh rằng mục tiêu tổng thể là thúc đẩy các cơ sở nghiên cứu công trở nên nhạy bén hơn về mặt thương mại, tăng cường hợp tác với các ngành công nghiệp để tự tạo ra doanh thu và giảm bớt gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, định hướng thương mại hóa này đang giáng một đòn nặng nề vào các phòng thí nghiệm quốc gia—những cơ sở thuộc sở hữu của chính phủ, nơi vận hành các cỗ máy khoa học khổng lồ phục vụ cho khám phá nền tảng.
Nguồn kinh phí dành cho các hoạt động khoa học cốt lõi tại đây dự kiến sẽ giảm hơn một nửa, và cuộc khủng hoảng này càng trở nên trầm trọng hơn khi một phần lớn ngân sách còn lại đang bị "nuốt chửng" bởi các hạng mục sửa chữa khẩn cấp cho cơ sở hạ tầng vật chất đã xuống cấp.
 |
| Trung tâm Laser ở Oxfordshire - nơi đặt một số thiết bị phát laser mạnh nhất trên Trái đất - cũng sẽ bị ảnh hưởng. [STFC] |
Bà Sue Ferns thuộc Công đoàn Prospect, đại diện cho các nhân viên khoa học và kỹ thuật, đã lên án động thái này là một "đòn giáng mạnh vào nền khoa học Anh Quốc". Bà chỉ trích đây là hậu quả của một lựa chọn chính trị sai lầm, đe dọa phá vỡ hệ sinh thái kinh doanh khu vực và tước đi cơ hội việc làm của cộng đồng tại các trung tâm như Harwell, Đài thiên văn Hoàng gia Edinburgh và Daresbury.
Đi sâu vào chi tiết, các khoản cắt giảm phơi bày một sự suy giảm đáng báo động về năng lực khoa học quốc gia. Tại Phòng thí nghiệm Daresbury ở Cheshire, Trung tâm Công nghệ và Khoa học Máy gia tốc sẽ bị cắt giảm 8 triệu bảng mỗi năm cho đến năm 2029.
Trong khi đó, Cục Điện toán Khoa học—nơi chịu trách nhiệm xử lý hàng núi dữ liệu từ Máy gia tốc Hạt Lớn (LHC) của CERN—sẽ mất 10 triệu bảng mỗi năm, dẫn đến việc hạn chế nghiêm trọng quyền truy cập vào sức mạnh điện toán thiết yếu. Ở phía bắc, Phòng thí nghiệm ngầm Boulby tại bờ biển North Yorkshire, nơi nằm sâu dưới lòng đất để săn lùng vật chất tối, sẽ bị cắt giảm tới 40% ngân sách hoạt động.
Ngay cả những cơ sở hạ tầng được coi là "bảo vật quốc gia" tại vùng Oxfordshire cũng không thể thoát khỏi gánh nặng tài chính. Nguồn sáng Diamond (Diamond Light Source)—một cỗ máy gia tốc hạt khổng lồ tạo ra tia X sáng hơn Mặt trời để soi chiếu vật chất ở cấp độ nguyên tử—có thể bị cắt giảm tới 20% thời gian phát tia, đồng thời kế hoạch nâng cấp cơ sở này hiện đang bị đặt dấu hỏi lớn. Gần đó, Nguồn Neutron và Muon ISIS sẽ phải giảm giờ hoạt động, đóng cửa một số thiết bị và chấm dứt hoàn toàn các thí nghiệm về hạt muon.
 |
| Các khoản cắt giảm đã được thực hiện đối với các thí nghiệm vật lý hạt của Vương quốc Anh tại Máy gia tốc hạt lớn Large Hadron Collider [CERN]. |
Cơ sở Laser Trung tâm (Central Laser Facility), nơi sở hữu những tia laser mạnh nhất Trái Đất phục vụ chẩn đoán hình ảnh y tế và vật lý cơ bản, cũng sẽ phải đóng cửa phân khu hỗ trợ nghiên cứu sinh học và hóa học. Bất chấp việc chính phủ đã lập ra một quỹ chuyển đổi trị giá 100 triệu bảng để giúp các cơ sở đa ngành này có thời gian tìm kiếm nguồn thu nhập thương mại nhằm bù đắp cho mức giảm 15% ngân sách tổng thể, làn sóng phẫn nộ vẫn dâng cao.
Các nhà phê bình, bao gồm ông Daniel Rathbone, Phó Giám đốc Điều hành của Chiến dịch vì Khoa học và Kỹ thuật, lập luận rằng những đợt cắt giảm này là vô cùng thiển cận. Mặc dù nỗ lực vận động hành lang quyết liệt từ cộng đồng vật lý hạt và thiên văn học đã thành công trong việc thu hẹp mức đề xuất cắt giảm 30% ban đầu xuống chỉ còn 2,7%, ông Rathbone cảnh báo rằng việc đánh mất năng lực kỹ thuật trong các lĩnh vực chuyên sâu là một quá trình gần như không thể đảo ngược, và hệ lụy kinh tế dài hạn mà nó gây ra sẽ lớn hơn rất nhiều so với những khoản tiền tiết kiệm ngắn hạn trước mắt.
Thế Anh
Tổng hợp
Không có nhận xét nào: