Các nhà khảo cổ học vừa chính thức xác nhận một phát hiện "ngoạn mục" nằm sâu chỉ khoảng 4 mét dưới mặt nước biển Adriatic, thuộc đảo Ilovik của Croatia. Theo nghiên cứu mới nhất vừa được công bố trên tạp chí Frontiers, đây là xác con tàu thương mại La Mã có niên đại lên tới 2.200 năm, mở ra cái nhìn chưa từng có về trình độ kỹ thuật hàng hải đỉnh cao của người cổ đại. Mặc dù xác tàu Ilovik-Paržine 1 thực tế đã được tìm thấy từ năm 2016, nhưng phải đến gần đây, sau quá trình phân tích kỹ lưỡng, các chuyên gia mới có thể khẳng định độ xác thực và giải mã được những "mật mã" công nghệ mà nó lưu giữ.
 |
| Ảnh: từ trên xuốngđảo Ilovik của Croatia và xác con tàu thương mại La Mã có niên đại lên tới 2.200 năm (Nguồn: V. Dumas, L. Damelet, CNRS/CCJ, Adriboats; P. Dugonjić, HRZ) |
Con tàu này vốn là một tàu buôn chuyên chở gỗ và các bình gốm amphorae xuyên Địa Trung Hải từ giữa thế kỷ thứ 2 trước Công nguyên. Tuy nhiên, điều khiến giới khoa học thực sự kinh ngạc không phải là số hàng hóa nó mang theo, mà là những vật liệu hữu cơ dùng để chống thấm cho vỏ tàu. Armelle Charrié, chuyên gia khảo cổ học tại Đại học Strasbourg và là tác giả chính của nghiên cứu, giải thích rằng trong khảo cổ học, người ta thường ít chú ý đến các vật liệu chống thấm hữu cơ. Thế nhưng, chúng lại là minh chứng sống động nhất cho công nghệ hàng hải xưa kia, là yếu tố sống còn giúp những con tàu có thể lênh đênh trên biển cả hay sông ngòi trong thời gian dài.
Nhóm nghiên cứu của Charrié đã lần đầu tiên tìm thấy bằng chứng cụ thể về cách các thủy thủ La Mã bảo trì con tàu cho những chuyến hành trình dài ngày. Chất chống thấm chủ yếu được làm từ cao của nhựa cây lá kim được đun nóng. Đặc biệt, các nhà khoa học đã phát hiện một mẫu vật chứa hỗn hợp cực kỳ quý hiếm giữa nhựa thông và sáp ong, được gọi là zopissa. Đây là một hợp chất đã từng được học giả Pliny Cao trưởng mô tả trong các văn bản cổ đại. Sự kết hợp này mang lại độ linh hoạt và khả năng bám dính vượt trội, chứng tỏ người La Mã từ hơn hai thiên kỷ trước đã có sự hiểu biết sâu sắc về vật liệu học và sự trao đổi công nghệ mạnh mẽ trên khắp khu vực Địa Trung Hải.
Không dừng lại ở đó, lớp nhựa bám trên vỏ tàu còn đóng vai trò như một "chiếc bẫy" lưu giữ các hạt phấn hoa siêu nhỏ từ hàng ngàn năm trước. Bằng phương pháp phân tích bào tử phấn hoa (palynology), nhóm nghiên cứu đã tái dựng lại toàn bộ lịch sử sửa chữa của con tàu. Họ tìm thấy dấu vết của các loài thực vật ven biển Địa Trung Hải như ô liu, sồi, cho đến các loài cây vùng đất ngập nước như cây tống quán sủi, và cả các loài hoa cỏ vùng núi như linh sam hay sồi dẻ. Sự đa dạng này cho thấy vỏ tàu đã trải qua ít nhất 4 đến 5 lần sửa chữa tại các vùng địa lý hoàn toàn khác nhau.
Kết hợp với các nghiên cứu về đá dằn trước đó, các nhà khoa học tin rằng con tàu được đóng lần đầu tại Brundisium (nay là Brindisi, Ý). Dữ liệu phấn hoa đã xác nhận nguồn gốc này, đồng thời tiết lộ những lần bảo trì sau đó dọc theo vùng đông bắc biển Adriatic, gần nơi con tàu cuối cùng đã chìm xuống. Những phát hiện này đã vẽ nên một bức tranh phục dựng tuyệt đẹp và sống động về cuộc đời vận hành của một con tàu La Mã. Nó không chỉ cho thấy cách người xưa duy trì phương tiện vận tải mà còn minh chứng cho sự tiến hóa và lan tỏa của công nghệ hàng hải qua thời gian, một sự kết nối tương lai (NexFuture) từ những giá trị cổ xưa nhất. Theo Tiến sĩ Charrié, những lớp phủ này chính là nhân chứng cho dòng thời gian và những bước di chuyển của con tàu trên biển, làm nổi bật các mô hình chung cũng như đặc thù vùng miền trong việc tận dụng tài nguyên thiên nhiên của nhân loại.
Thế Anh.
Không có nhận xét nào: