Tiếng Kêu Cứu Từ Những Tổ Ong: Biến Đổi Khí Hậu Đang "Xóa Sổ" Nghề Nuôi Ong Di Cư Tại Hàn Quốc

"Người thành phố không nhận ra sự thay đổi của các mùa, nhưng nông dân chúng tôi cảm nhận được nó một cách trực tiếp. Giờ đây, cảm giác như thể chỉ còn lại mùa hè và mùa đông", ông Park Gyeong-je (65 tuổi) cay đắng chia sẻ khi nhìn vào những tổ ong của mình tại huyện Sancheong, miền nam Hàn Quốc. Khủng hoảng khí hậu toàn cầu không còn là lý thuyết xa vời, nó đang trực tiếp bóp nghẹt sinh kế của những người nuôi ong di cư.

Mật ong lấp đầy một phần các ô tổ ong tại điểm dừng chân đầu tiên trong hành trình nuôi ong di cư ở Gimcheon, Hàn Quốc, ngày 7/5/2026. Các nghiên cứu cho thấy biến đổi khí hậu đang gây tổn hại lớn đến loài ong trên phạm vi toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến sản lượng mật cũng như nhiều loại cây trồng trong nhà kính lẫn ngoài trời vốn phụ thuộc vào côn trùng để thụ phấn như táo, dâu tây và cà chua.

Gần năm thập kỷ trước, ông Park bắt đầu bước chân vào nghề nuôi ong chỉ vì tình yêu thuần khiết với thiên nhiên. Thế nhưng ở thời điểm hiện tại, những biến động cực đoan của thời tiết đang buộc ông và hàng ngàn đồng nghiệp tại xứ sở kim chi phải đặt ra một câu hỏi lớn: Họ còn có thể trụ lại với nghề được bao lâu nữa?

1. Hành Trình Di Cư Đuổi Theo Hoa Bị Lật Nhào Vì Biến Đổi Khí Hậu

Khác với các trang trại nuôi ong cố định, ông Park là một "người nuôi ong di cư" (migratory beekeeper). Để thu hoạch được những giọt mật tinh túy nhất, ông phải chất hàng trăm thùng ong lên ba chiếc xe tải và một chiếc xe bán tải, liên tục băng qua các vùng miền của đất nước nhằm chạy đua với mùa hoa nở theo từng dải khí hậu. Cuộc hành trình thầm lặng này thường diễn ra vào ban đêm – thời điểm đàn ong đã ngủ say.

Tuy nhiên, hiện tượng nóng lên toàn cầu đã phá vỡ hoàn toàn quy luật tự nhiên:

• Mùa hoa bị rút ngắn: Nhiệt độ tăng cao khiến các loài hoa nở sớm hơn nhưng thời gian ra hoa lại ngắn đi đáng kể.
• Hiện tượng hoa nở đồng loạt: Trước đây, sự khác biệt rõ rệt về khí hậu giữa miền Nam và miền Trung Hàn Quốc tạo ra một khoảng đệm thời gian lý tưởng để người nuôi ong di chuyển đón đầu. Giờ đây, hoa có xu hướng nở rộ cùng một lúc trên phạm vi toàn quốc, khiến các thợ nuôi ong không kịp trở tay.
• Thiên tai và dịch bệnh: Thời tiết thất thường mang theo những trận gió lớn dữ dội, khiến ong thợ bị mất phương hướng và không thể tìm đường bay về tổ. Song song đó, sự bùng phát của loài ve ký sinh (mites) và các căn bệnh mới đang tàn phá nghiêm trọng các quần thể ong.

Những Con Số "Biết Nói" Về Cuộc Khủng Hoảng Ngành Mật Ong

Hệ lụy từ sự đảo lộn khí hậu đã phản ánh trực tiếp vào sản lượng và quy mô của ngành nuôi ong Hàn Quốc thông qua những thống kê đáng báo động:

Sản lượng sụt giảm 70%: So với những năm 1990 hoặc đầu những năm 2000, sản lượng mật ong thu hoạch của ông Park đã lao dốc mất gần 2/3. Trước đây, ông có thể thực hiện 4 chuyến di cư xuyên quốc gia để thu hoạch mật hoa keo (black locust honey), kéo dài từ 20 đến 23 ngày với 8-9 lần quay mật. Hiện tại, số chuyến đi bị cắt giảm một nửa, số lần thu hoạch chỉ còn 4-5 lần và toàn bộ vụ mùa chỉ vỏn vẹn trong 1 đến 2 tháng ngắn ngủi của năm.

Diện tích nguồn thức ăn thu hẹp: Theo Viện Khoa học Lâm nghiệp Quốc gia Hàn Quốc, tổng diện tích đất trồng cây lấy mật (bee forage area) của nước này trong năm 2020 chỉ còn 146.000 ha, giảm tới 70% so với giai đoạn những năm 1970 - 1980.

Số lượng đàn ong suy giảm: Dữ liệu từ Bộ Nông nghiệp Hàn Quốc cho thấy số lượng thùng ong phục vụ cho việc nuôi di cư đã giảm 14%, xuống còn 813.279 thùng trong giai đoạn từ năm 2014 đến 2023. Song song đó, số lượng hộ gia đình duy trì nghề này cũng đã bốc hơi hơn một phần ba tính đến cuối năm 2024.

Nguy Cơ Đổ Vỡ Hệ Sinh Thái Lớp Dưới

Sự sụt giảm của loài ong không đơn thuần là câu chuyện thua lỗ của người nông dân, mà nó đe dọa trực tiếp đến an ninh lương thực toàn cầu. Ong là mắt xích cốt lõi trong chuỗi thụ phấn cho cả cây trồng trong nhà kính lẫn ngoài trời như táo, dâu tây và cà chua.

Giáo sư Yeh Sang-Wook, chuyên gia về kỹ thuật hệ thống khí hậu và năng lượng tại Đại học Nữ sinh Ewha (Seoul), cảnh báo:

"Sự suy giảm quần thể ong cuối cùng sẽ tác động trực tiếp đến nguồn cung ứng thực phẩm của con người. Cấu trúc nền tảng cơ bản nhất của hệ sinh thái cấu thành nên thế giới tự nhiên của chúng ta, theo một cách nào đó, đang bị hủy hoại."

Đồng quan điểm đó, một nghiên cứu thí điểm vào tháng 1 vừa qua từ các nhà khoa học thuộc Đại học Quốc gia Kangwon đã đưa ra dự báo u ám: Nếu tốc độ biến đổi khí hậu tiếp diễn như hiện nay, hoạt động thụ phấn của loài ong tại Hàn Quốc có thể lao dốc trung bình 53,5% trong giai đoạn từ năm 2040 đến 2060.

Nhìn vào bức tranh biến động năng suất thu hoạch mật ong khi so sánh giữa giai đoạn những năm 1990 và hiện tại, sự sụt giảm được thể hiện rõ rệt qua từng con số: Số chuyến di cư theo mùa hoa trên toàn quốc đã bị cắt giảm một nửa (từ 4 chuyến xuống chỉ còn 2 chuyến); tần suất quay mật giảm sâu từ 8-9 lần xuống mức 4-5 lần. Kéo theo đó, nếu như trước đây chu kỳ thu hoạch diễn ra dồn dập kéo dài trong 23 ngày, thì nay toàn bộ quá trình sản xuất mòn mỏi này chỉ diễn ra gói gọn trong vỏn vẹn 1 tháng.

Công Nghệ Số Và Cuộc Đua Khôi Phục Ngành Nuôi Ong Hiện Đại

Trước làn sóng khủng hoảng, chính phủ Hàn Quốc đã bắt đầu triển khai các chiến dịch giải cứu quy mô lớn. Quốc gia này đã học tập các mô hình từ Đức và Hy Lạp để phát triển các dự án đô thị xanh, biến các mái nhà thành vườn hoa tạo không gian sống cho ong.

Cục Phát triển Nông thôn Hàn Quốc (RDA) cho biết đang lên kế hoạch lai tạo các giống ong mật có sức đề kháng mạnh mẽ hơn để chống chịu với thời tiết cực đoan, trồng thêm các thảm thực vật giàu mật và đặc biệt là ứng dụng công nghệ "nuôi ong thông minh" (smart beekeeping). Bộ Nông nghiệp Hàn Quốc cũng công bố lộ trình rót tổng cộng 48,6 tỷ won (khoảng 32,3 triệu USD) cho đến năm 2030 phục vụ riêng cho các nghiên cứu phục hồi sức khỏe đàn ong.

Về phần mình, ông Park Gyeong-je quyết không đầu hàng số phận. Với 110 tổ ong đang nuôi dưỡng khoảng 8,8 triệu cá thể, ông đang bắt tay vào việc chuyển đổi số trang trại bằng cách lắp đặt hệ thống camera thông minh bên trong các thùng ong để theo dõi thời gian thực sự phát triển và nhiệt độ của đàn. Đáng mừng hơn, người con gái thứ hai của ông cũng đang được cha truyền nghề để tiếp tục gìn giữ sản nghiệp gia đình.

"Chỉ cần còn sức khỏe, tôi sẽ nuôi ong cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay. Và ngay cả khi có kiếp sau, tôi vẫn muốn được tái sinh làm một người nuôi ong," ông Park mỉm cười khẳng định.