Sự kết hợp giữa Dữ liệu không gian khổng lồ và Trí tuệ nhân tạo đang viết lại lịch sử thiên văn học. Trong một nghiên cứu mới nhất, các nhà khoa học sử dụng công nghệ Học máy (Machine Learning) để rà soát toàn diện dữ liệu từ Vệ tinh Khảo sát Ngoại hành tinh Quá cảnh (TESS) của NASA. Kết quả? Họ đã khai quật được chính xác 10.091 ứng viên ngoại hành tinh chưa từng được biết đến.
 |
| Một hành tinh ngoài hệ mặt trời trôi dạt trong khoảng không vũ trụ tối tăm bao la. | Nguồn: NASA/JPL–Caltech/Keith Miller (Caltech/IPAC). |
Tính đến thời điểm hiện tại, nhân loại mới chỉ xác nhận được hơn 6.200 ngoại hành tinh (các hành tinh nằm ngoài hệ mặt trời của chúng ta), theo cơ sở dữ liệu Exoplanet Archive của NASA. Nhưng sắp tới, nhờ "kho tàng" ứng viên khổng lồ này, số lượng thế giới mới được đưa vào danh sách có thể tăng lên theo cấp số nhân.
Tại Sao Hàng Ngàn Hành Tinh Này Lại Bị Bỏ Quên?
Câu hỏi đặt ra là: Vệ tinh TESS đã hoạt động từ năm 2018 và liên tục mở rộng sứ mệnh từ năm 2020, vậy tại sao hàng ngàn hành tinh này đến nay mới được phát hiện?
Câu trả lời nằm ở phương pháp tìm kiếm. TESS hoạt động dựa trên phương pháp "Quá cảnh" (Transiting). Về cơ bản, khi một ngoại hành tinh quay quanh ngôi sao chủ của nó, sẽ có thời điểm nó đi ngang qua bề mặt ngôi sao theo góc nhìn của TESS. Khi sự kiện này xảy ra, ánh sáng từ ngôi sao sẽ mờ đi một chút.
TESS đo lường sự giảm độ sáng này để trích xuất thông tin về kích thước và quỹ đạo của hành tinh. Hiển nhiên, những hành tinh quay quanh các ngôi sao lớn và sáng sẽ dễ dàng bị "bắt quả tang" hơn vì hiện tượng quá cảnh diễn ra rất rõ ràng. Ngược lại, những vì sao mờ nhạt đã vô tình che giấu các hành tinh của chúng.
Sức Mạnh Của Trí Tuệ Nhân Tạo (Machine Learning)
Đây chính là lúc AI tỏa sáng. Nghiên cứu mới này đã tập trung trích xuất dữ liệu từ các ngôi sao mờ nhạt hơn.
Trên thực tế, nhóm nghiên cứu đã nhắm mục tiêu vào các ngôi sao mờ hơn gấp 16 lần so với các mục tiêu thông thường của TESS. Sử dụng các thuật toán Máy học, nhóm đã tự động hóa việc khảo sát hơn 83 triệu ngôi sao được TESS ghi nhận trong năm hoạt động đầu tiên. Khả năng lọc nhiễu của AI đã phân tích hàng triệu điểm dữ liệu mờ nhạt này và xác định được 10.091 thiên thể có dấu hiệu chuyển động giống hành tinh chưa từng được nhìn thấy trước đây.
(Cần lưu ý: Trong thiên văn học, khi một vật thể mới được phát hiện, nó chỉ được gọi là "ứng viên" cho đến khi có đủ bằng chứng xác nhận. Một số tín hiệu trong số 10.091 ứng viên này có thể chỉ là nhiễu dữ liệu hoặc các vật thể không gian khác).
Ứng Viên Đầu Tiên Được Xác Nhận: "Sao Mộc Nóng" TIC 183374187 b
Để chứng minh tính hiệu quả của thuật toán, nhóm nghiên cứu đã tiến hành các bước kiểm tra chuyên sâu và xác nhận thành công ứng viên đầu tiên: TIC 183374187 b.
Thế giới mới này được phân loại là một "Sao Mộc Nóng" (Hot Jupiter) — một hành tinh khí khổng lồ có khối lượng tương đương sao Mộc nhưng lại có quỹ đạo quay cực kỳ gần ngôi sao chủ của nó, khiến nhiệt độ bề mặt nóng như thiêu đốt.
Theo Joshua Roth, trưởng nhóm nghiên cứu và là nhà nghiên cứu sau đại học tại Đại học Princeton chia sẻ với IFLScience, nhóm sẽ không dừng lại ở đây. Họ dự định sẽ tiếp tục "nạp" dữ liệu năm thứ hai của TESS vào hệ thống AI để tìm kiếm thêm những thế giới mới.
Tương Lai Của Kỷ Nguyên Khám Phá (2026 Và Hơn Thế Nữa)
Sự bùng nổ trong việc khám phá ngoại hành tinh này diễn ra đúng 30 năm kể từ khi ngoại hành tinh đầu tiên (51 Pegasi b) được xác nhận vào năm 1995. Phát hiện đó đã chứng minh điều mà giới khoa học nghi ngờ trong suốt nhiều năm: Các hành tinh quay quanh các ngôi sao khác ngoài hệ mặt trời của chúng ta là có thật.
Kể từ đó, các sứ mệnh như TESS và Kepler đã mở rộng lĩnh vực này một cách ngoạn mục. Nhìn về tương lai, Kính viễn vọng Không gian Nancy Grace Roman của NASA — dự kiến phóng sớm nhất vào đầu tháng 9 năm 2026 — sẽ trang bị thiết bị Coronagraph tiên tiến. Thay vì chỉ đếm số lượng, thiết bị này sẽ cho phép các nhà khoa học quan sát trực tiếp các ngoại hành tinh và đi sâu vào nghiên cứu cấu trúc khí quyển của chúng, mở ra hy vọng tìm kiếm các dấu hiệu của sự sống.
Nguồn tham khảo: IFLScience / NASA — Phân tích chuyên sâu: Ban biên tập Uviet.net
Không có nhận xét nào: